Poradnik techniczny ze źródłami · ROLL Lab
Jak wybrać właściwą gilzę tekturową
Na tej stronie · kalkulatory
Najpierw zastosowanie, nie katalog
Gilza tekturowa zawsze pełni jedną z trzech funkcji: niesie rolkę, która ją ściska (folia, taśma), niesie ciężar, który ją zgniata i zgina (papier, metal, ciężkie tekstylia), albo utrzymuje i chroni (tuby pocztowe, szalunki). Pierwsze pytanie brzmi: która z tych trzech?
| Jeśli gilza… | co liczy się najbardziej | jakiego badania wymagać |
|---|---|---|
| niesie rolkę elastycznej folii | wytrzymałość promieniowa i sztywność średnicy wewnętrznej | zgniatanie promieniowe w barach, CCTI T-158 lub T-159 |
| niesie ciężkie, szerokie bele | zgniatanie płaskie, zginanie, prędkość krytyczna | zgniatanie płaskie ISO 11093-9, zginanie ISO 11093-6 |
| jest cięta razem z rolką (taśmy, etykiety) | jakość cięcia, pył | zgniatanie płaskie i próba cięcia |
| wraca i jest używana ponownie | liczba cykli, wilgotność, czystość | porównanie z plastikiem, koszt na cykl |
Jak powstaje gilza tekturowa
Gilza tekturowa powstaje z pasków tektury nawijanych na stalowy trzpień i sklejanych warstwa po warstwie. Przy nawijaniu spiralnym paski biegną pod kątem do osi: łączenia układają się po linii śrubowej i są przesunięte między kolejnymi warstwami. Tuleja schodzi z linii w sposób ciągły i jest cięta na długość. Przy nawijaniu równoległym (convolute) arkusz zwija się w koncentryczne warstwy, a długość ogranicza szerokość arkusza.
Producent ma do dyspozycji cztery parametry: liczbę warstw, gatunek tektury, kąt nawijania i rodzaj kleju, zwykle wodnego. Te same parametry wpływają na wytrzymałość, sztywność i wykończenie. Dlatego dwie gilzy tego samego wymiaru mogą zachowywać się różnie pod tą samą rolką.
7 danych dla dostawcy
- Średnica wewnętrzna z tolerancją: według ISO 13542 tolerancja jest wyłącznie dodatnia (+1,2 mm dla 76 mm). Zob. tabelę średnic i tolerancji.
- Grubość ścianki lub średnica zewnętrzna (Ø zewn. = Ø wewn. + 2 × ścianka).
- Długość z tolerancją i rodzajem cięcia (piła, nóż, tokarka).
- Minimalna wytrzymałość wraz z metodą: zgniatanie płaskie ISO 11093-9 w kN/m lub N/100 mm; dla folii także zgniatanie promieniowe w barach metodą T-158 lub T-159 (jak czytać zgniatanie płaskie i promieniowe).
- Maksymalna wilgotność przy dostawie, zwykle 6–8%, mierzona metodą suszarkową (dlaczego wilgotność jest tak ważna).
- Wykończenie: końce (standardowe, fazowane, z nacięciami), powierzchnia wewnętrzna (gładka, rowkowana), warstwa zewnętrzna.
- Pakowanie: paleta, rama, liczba sztuk w opakowaniu. Miejsce zajmuje średnica zewnętrzna: jak pakuje się i ładuje gilzy.
Reguła Prof Core
Błędy, które kosztują rolkę
- Podawanie samego zgniatania płaskiego dla gilzy do folii. Zgniatanie płaskie prawie nie reaguje na zmienne, od których zależy wytrzymałość promieniowa: dwie gilzy o tym samym zgniataniu płaskim mogą mieć bardzo różną wytrzymałość promieniową.
- Pomijanie wilgotności w magazynie. Każdy dodatkowy punkt wilgotności to utrata około 12% sztywności średnicy wewnętrznej. Gilza dostosowuje się do powietrza, w którym przebywa, a nie do tego, w którym ją wyprodukowano.
- Odbiór gilzy prosto z linii. Pod folią cast uszkodzenie pojawia się zwykle w ciągu 72 godzin, pod folią rozdmuchową – w ciągu 7–14 dni. Należy sprawdzić ją ponownie po 72 godzinach i po 14 dniach.
- Porównywanie dostawców na próbkach w różnym wieku. Świeżo wyprodukowana gilza jest słabsza od sezonowanej: porównanie ma sens tylko przy tym samym wieku i wilgotności.
- Nadmierne suszenie. Poniżej 4–5% wilgotności papier staje się kruchy.
Prostoliniowość i chwyt uchwytów: dwie często pomijane kwestie
Na szybkich maszynach gilza musi być prosta. Wygięta gilza obraca się mimośrodowo, drga i może odciskać ślady na materiale. ISO 11093-5 mierzy właśnie to: bicie obracającej się gilzy. Przy długiej gilzie lub szybkiej maszynie warto określić dopuszczalne odchylenie od prostoliniowości lub bicie.
Druga kwestia to chwyt na końcach. Podczas nawijania i odwijania zębate uchwyty (głowice) przenoszą moment rozruchu i hamowania. Jeśli ścianka jest słaba, zęby rozrywają papier, a gilza obraca się luzem: to zjawisko nazywa się chew-out i mierzy się je próbą momentu skręcającego na końcach. Przy pracy na uchwytach należy podać dostawcy typ uchwytu i maksymalny moment.
Od czego zależy cena gilzy
Gilzy sprzedaje się na sztuki lub na metry, ale koszt wynika z kilogramów tektury: średnica i ścianka decydują o masie, gatunek tektury o cenie za kilogram. Dalej liczą się długość i tolerancje cięcia, wykończenie, ilość, pakowanie i transport. Dlatego mocniejszy gatunek tektury może kosztować mniej niż dodatkowy milimetr ścianki: porównanie w ROLL Lab.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się tuleja tekturowa, gilza i gilza nawojowa?
To ten sam wyrób pod trzema nazwami. „Tuleja” to termin ogólny; „gilza” – gdy tuleja znajduje się w środku rolki lub beli; „gilza nawojowa” podkreśla, że nawija się na nią materiał. Po włosku mówi się anima lub mandrino, po francusku mandrin, po niemiecku Hülse, po angielsku core.
Gilza spiralna czy równoległa (convolute): kiedy którą wybrać?
W gilzie spiralnej paski tektury nawija się po linii śrubowej; to zdecydowanie najczęstsze rozwiązanie, bo produkcja jest ciągła, w dowolnej długości. W gilzie równoległej (convolute) tekturę nawija się w koncentryczne warstwy: jest sztywniejsza na zginanie i ma gładsze powierzchnie, ale kosztuje więcej, a jej długość jest ograniczona. W rolkach folii i papieru standardem są gilzy spiralne.
Jak dobrać właściwą grubość ścianki?
Należy zacząć od wymaganej wytrzymałości, a nie od ścianki. Przy folii liczy się wytrzymałość promieniowa, czyli odporność gilzy na ściskanie przez rolkę. Przy ciężkich belach liczą się zgniatanie płaskie i zginanie. Kalkulator ROLL Lab „Jaka ścianka jest naprawdę potrzebna?” podaje minimalną ściankę dla zadanej wytrzymałości.
Jakie dane trzeba podać dostawcy, zamawiając gilzę tekturową?
Siedem: średnicę wewnętrzną z tolerancją, grubość ścianki (lub średnicę zewnętrzną), długość z tolerancją, minimalną wytrzymałość wraz z metodą badania (zgniatanie płaskie ISO 11093-9, zgniatanie promieniowe CCTI T-158 lub T-159), maksymalną wilgotność przy dostawie, wykończenie krawędzi i powierzchni oraz sposób pakowania. Bez metody badania wartości wytrzymałości nie da się porównać.
Gilza 3-calowa czy 6-calowa: co się zmienia?
Gilza 3" (średnica wewnętrzna 76 mm) to standard dla folii, taśm i wielu gatunków papieru; gilzę 6" (152 mm) stosuje się do dużych, ciężkich bel, maszyn szybkobieżnych i papieru. Przy tej samej ściance gilza 6" ma mniejszą wytrzymałość promieniową niż 3", bo jej średnica jest dwa razy większa: potrzebuje grubszej ścianki lub mocniejszej tektury.
Czy gilzy tekturowe można używać ponownie?
Tak, jeśli wracają nieuszkodzone, suche i bez zgniecenia średnicy wewnętrznej. W praktyce gilzy tekturowe używa się raz, a potem poddaje recyklingowi; gilzy plastikowe, według doświadczeń klientów podawanych przez producentów, wytrzymują od 3 do 35 cykli, zależnie od materiału.
Dlaczego „identyczna” gilza od innego dostawcy zawodzi?
Bo „identyczna” często oznacza tylko tę samą średnicę i to samo zgniatanie płaskie. Dwie gilzy o tym samym zgniataniu płaskim mogą mieć bardzo różną wytrzymałość promieniową, a znaczenie mają też wilgotność przy dostawie i wiek gilzy. Porównanie ma sens tylko przy tej samej metodzie badania, wilgotności i wieku.
Od czego zależy cena gilzy tekturowej?
Od masy tektury (średnica i ścianka), gatunku tektury, długości i tolerancji cięcia, wykończenia, ilości, pakowania i transportu. Gilzy sprzedaje się zwykle na sztuki lub na metry, ale ich koszt wynika z kilogramów tektury.
Źródła
- ISO 13542:2006 — średnice wewnętrzne gilz do rolek
- ISO 11093-9 — wytrzymałość na zgniatanie płaskie
- CCTI T-158, T-159 — zgniatanie promieniowe
- ISO 11093-3 — wilgotność metodą suszenia w suszarce
- Osservatorio Packaging (Uniwersytet Boloński), karta «Spiral winding»; W. Soroka, Fundamentals of Packaging Technology, wyd. 5, IoPP 2014
- ISO 11093-5 — bicie przy obrocie
- Patent USA 5,379,648 (1995), test chew-out dla gilz tekturowych
- Obliczenia ROLL Lab
Znajdź gilzę → Znajdź producenta gilz