Poradnik techniczny ze źródłami · ROLL Lab
Wymiary i tolerancje gilz tekturowych i papierowych
Na tej stronie · kalkulatory
Standardowe średnice wewnętrzne i tolerancje (ISO 13542)
| Nominalna Ø wewn. (mm) | Tolerancja | Maks. owalność |
|---|---|---|
| 10 | +0,5 / −0 mm | 0,5 mm |
| 12 | +0,5 / −0 mm | 0,5 mm |
| 18 | +0,5 / −0 mm | 0,5 mm |
| 25 | +0,5 / −0 mm | 0,5 mm |
| 30 | +0,5 / −0 mm | 0,5 mm |
| 40 | +0,5 / −0 mm | 0,5 mm |
| 50 | +0,5 / −0 mm | 0,5 mm |
| 60 | +0,5 / −0 mm | 0,5 mm |
| 70 | +1,0 / −0 mm | 1,5 mm |
| 76 (3") | +1,2 / −0 mm | 1,5 mm |
| 100 | +1,4 / −0 mm | 1,5 mm |
| 120 | +1,6 / −0 mm | 1,5 mm |
| 150 (6") | +1,6 / −0 mm | 1,5 mm |
| 200 | +2,0 / −0 mm | 1,5 mm |
| 250 | +2,5 / −0 mm | 1,5 mm |
| 300 | +3,0 / −0 mm | 1,5 mm |
| 400 | +3,0 / −0 mm | 1,5 mm |
Tolerancja jest wyłącznie dodatnia, bo gilza węższa od wymiaru nominalnego nie wejdzie na wał ani na trzpień rozprężny. Owalność to różnica między dwiema prostopadłymi średnicami wewnętrznymi. W praktyce gilzę 3" często wykonuje się ze średnicą wewnętrzną 76,2–76,5 mm, a gilzę 6" – ze średnicą 152,4–152,6 mm.
Cale i milimetry: 3", 6" i 12"
W handlu średnice często podaje się w calach. Cal to 25,4 mm: 3" to 76,2 mm, 6" to 152,4 mm, 12" to 304,8 mm. Norma ISO 13542 stosuje jednak 76, 150 i 300 mm, z tolerancją wyłącznie dodatnią. Gilza 3" mieści się w tolerancji dla 76 (+1,2 mm). Gilzy 6" i 12" już nie: 152,4 mm przekracza 150 + 1,6 mm, a 304,8 mm przekracza 300 + 3,0 mm. Trzeba je więc zamawiać jako odrębne wymiary, z tolerancją zapisaną w zamówieniu.
Producenci gilz przemysłowych oferują zwykle średnice wewnętrzne od około 10 do 500 mm i więcej, ścianki od poniżej 1 mm do 15–25 mm i długości do 10 m. Wymiary niestandardowe wykonuje się na zamówienie. Jeśli maszyna na to pozwala, lepiej trzymać się wymiarów standardowych: są tańsze i łatwiej dostępne.
Owalność zewnętrzna i równomierność ścianki
ROLL Lab stosuje następujące praktyczne wartości odniesienia dla owalności średnicy zewnętrznej (maksimum minus minimum z dwóch odczytów):
| Ø zewn. | Zastosowanie standardowe | Zastosowanie wymagające |
|---|---|---|
| do 100 mm | 0,6 mm | 0,4 mm |
| 100–200 mm | 1,0 mm | 0,8 mm |
| 200–300 mm | 1,5 mm | 1,2 mm |
Dla współśrodkowości ścianki (maksimum minus minimum z czterech odczytów): 0,2 mm przy ściance do 5 mm, 0,3 mm do 9 mm, 0,4 mm powyżej.
Jak mierzyć średnicę wewnętrzną
Dwa odczyty co 60°
Należy użyć średnicówki trójpunktowej lub sprawdzianu tłoczkowego dwugranicznego (go/no-go) i uśrednić dwa odczyty wykonane co 60°. Suwmiarka z jednym odczytem zaniża owalność. Po nawinięciu niewielkie zmniejszenie średnicy wewnętrznej jest normalne; powyżej 0,8–1 mm wskazuje na niewystarczającą wytrzymałość promieniową lub zawilgoconą gilzę.
Masa metra najczęstszych wymiarów
| Ø wewn. × ścianka (mm) | Ø zewn. | kg/m przy 720 | kg/m przy 800 | kg/m przy 880 |
|---|---|---|---|---|
| 76,5 × 7,5 | 91,5 | 1,43 | 1,58 | 1,74 |
| 76,5 × 10 | 96,5 | 1,96 | 2,17 | 2,39 |
| 76,5 × 13 | 102,5 | 2,63 | 2,92 | 3,22 |
| 152,6 × 10 | 172,6 | 3,68 | 4,09 | 4,50 |
| 152,6 × 13 | 178,6 | 4,87 | 5,41 | 5,95 |
| 152,6 × 15 | 182,6 | 5,69 | 6,32 | 6,95 |
Gęstość nawiniętej tektury w kg/m³. Obliczenia dla własnego wymiaru. Średnica zewnętrzna decyduje też o tym, ile gilz mieści się na palecie lub w ciężarówce.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są standardowe średnice wewnętrzne gilz tekturowych?
Norma ISO 13542 wymienia 10, 12, 18, 25, 30, 40, 50, 60, 70, 76, 100, 120, 150, 200, 250, 300 i 400 mm. W praktyce najczęściej stosuje się 76 mm (3") i 152 mm (6"), które norma ujmuje jako 76 i 150.
Jaka jest tolerancja średnicy wewnętrznej?
Według ISO 13542 tolerancja jest wyłącznie dodatnia: +0,5 mm do 60 mm, +1,0 przy 70, +1,2 przy 76, +1,4 przy 100, +1,6 przy 120 i 150, +2,0 przy 200, aż do +3,0 przy 300 i 400. Różnica między dwiema prostopadłymi średnicami nie może przekraczać 0,5 mm poniżej 70 mm i 1,5 mm od 70 mm wzwyż.
Jak mierzy się średnicę wewnętrzną gilzy?
Średnicówką trójpunktową lub sprawdzianem tłoczkowym dwugranicznym (go/no-go), uśredniając dwa odczyty wykonane co 60°. Normą odniesienia jest ISO 11093-4. Pojedynczy odczyt suwmiarką zaniża owalność.
Jak obliczyć średnicę zewnętrzną?
Średnica zewnętrzna = średnica wewnętrzna + 2 × grubość ścianki. Przykład: 76,5 + 2 × 7,5 = 91,5 mm.
Ile waży metr gilzy tekturowej?
Masa metra = π/4 × (Dz² − Dw²) × gęstość, gdzie Dz to średnica zewnętrzna, a Dw – wewnętrzna. Przy gęstości 800 kg/m³ gilza 76,5 × 7,5 mm waży około 1,58 kg/m. Kalkulator „Ile waży gilza?” wykona obliczenie dla każdego wymiaru.
Ile gilz mieści się na palecie lub w ciężarówce?
Zależy to od średnicy zewnętrznej, bo to ona zajmuje miejsce. Gilzy układa się w rzędach przesuniętych (w mijankę): odstęp między dwoma rzędami wynosi 0,866 × średnica, a nie całą średnicę. W kontenerach ograniczeniem są drzwi (ok. 2 200 mm), a nie dach. Kalkulator „Ile gilz w ciężarówce?” sprawdza wszystkie kombinacje.
Źródła
- ISO 13542:2006 — Papier i tektura, specyfikacja średnic wewnętrznych gilz do rolek
- ISO 11093-4 — Pomiar wymiarów
- Obliczenia ROLL Lab
Znajdź gilzę → Znajdź producenta gilz